Birt í Skessuhorni 21. desember 2004

Herra biskup og frú, prófastur og frú og aðrir gestir!

Frá því sögur hófust hefur Borg á Mýrum verið staður trúar og trúariðkana. Fyrir tilstuðlan þess átrúnaðar sem var dýrkaður þegar land var numið, rak kistu Kveldúlfs að landi í Borgarvík og Skallagrímur sonur hans nam hér land að tilvísun guðanna. Síðan tók Egill Skallagrímsson við landnáminu. Egill var kappi mikill svo sem sagan greinir. Heima fyrir var hann friðsamur og óáleitin en utanlands háði hann sína hildarleiki og þar liggja hans blóði drifnu spor.

Þótt Egill væri kappi mikill og hamramur þá hefir hann átt sínar mannlegu tilfinningar a.m.k. segir sagan þegar Böðvar sonur hans drukknaði í Borgarfirði að þá hafi farið um sál hans þvílík sorg og söknuður að enginn heimamanna þorði eða treystist til að eiga við hann samskipti.

Þá var það að ráði að senda mann sem reið sem ákaflegast að Hjarðarholti í Dalasýslu og sækja Þorgerði dóttur hans. Henni var einni treyst til að fást við föður sinn og sefa hinn djúpa harm.

Með fáum orðum og ákveðinni framkomu og örlitlu af lævísi fékk hún föður sinn til að hugsa og yrkja sig frá sorginni. Hefur hann þá að yrkja kvæði en Þorgerður risti rúnir á kefli jafnóðum og kveðið var. Þegar líða tók á kvæðið lækkuðu sorgaröldur og hugarangur hins stórbrotna manns og við kvæðislok var hann sáttur við guð sinn og menn.

Saga Borgar á Mýrum og raunar Íslandssögunnar allrar rís hátt yfir hversdagsleikann þegar þau feðgin skópu með list sinni eitt dýrasta djásn íslenskra fornbókmennta, Sonartorrek.

Næst skulum við láta hugann reika vestur í Mjósyndi í Svínadal í Dalasýslu þar er háð orusta milli Kjartans Ólafssonar sem var fámennur og liðsmanna fóstbróður hans Bolla Þorleikssonar. Fyrir ástir, heitar ástríður, rógmælgi og eggjun á staðnum veitir Bolli Kjartani banasár sem hann iðraðist æ síðan, eftir að Kjartan hafði kastað vopnum sínum og verjum.

Frændur Kjartans vildu ekki hlaða grjóti að höfði hans og husla að fornum sið enda kristni lögtekin á Íslandi nokkru áður og þeir fóstbræður látið skírast í Niðarósi af hendi Ólafs konungs Tryggvasonar nokkrum árum fyrr. Þá var kirkja að Borg í hvítavoðum og hingað var hann fluttur og jarðaður að kristnum sið í vígðum reit. Síðan þessir atburðir gerðust hefir saga Borgar verið samofin sögu kristindóms í landinu.

Ætið hafa setið á Borg merkir prestar og eftirtekt vekur hvað margir þeirra hafa setið lengi.  Á síðustu öld voru hér einungis þrisvar sinnum prestkosningar þá voru kosnir séra Björn Magnússon, séra Leó Júlússon og svo núverandi sóknarprestur og prófastur Borgarfjarðarprófastsdæmis séra Þorbjörn Hlynur Árnason. Frá 1888 hafa hér einungis setið 4 prestar en þá fékk brauðið um mitt sumar séra Einar Friðgeirsson og eitt af fyrstu prestverkum hins unga prests var að skíra móður mína Sesselju Þorvaldsdóttur en hún var fædd 4. maí 1888.

Hér vil ég koma fyrir í minningabrotum mínum því, að séra Þorbjörn Hlynur Árnason hvarf frá störfum árin 1990-1995 til annarra starfa. Svo vildi til að á þeim árum var ég í sóknarnefnd Borgarkirkju. Ég er ekki viss um að ég hafi verið jákvæður á svipinn þegar séra Þorbjörn Hlynur tilkynnti sóknarnefndinni þessa ákvörðun sína, en þegar hann sagði okkur að faðir hans séra Árni Pálsson ætlaði að sinna sálusorgun á meðan þá urðu allir ánægðir. Hvað mig varðaði þá hló mér hugur í brjósti að njóta starfskrafta æskuvinar míns að þessu leiti þó um skamma hríð væri.

Ég var á sjöunda ári þegar séra Einar Friðgeirsson féll frá með sviplegum hætti. Ég man nokkuð vel eftir honum kannski ekki síst vegna þess að faðir minn var meðhjálpari í Álftártungukirkju. Þegar séra Björn sótti um Borgarprestakall og ég sá hann fyrst fannst mér hann ógnvekjandi stór en hann var með hávaxnari mönnum en ég lítill eftir aldri. Það olli mér nokkrum heilabrotum og áhyggjum hvernig föður mínum mundi takast að skrýða og afskrýða nýja prestsefnið fyrir altarinu en faðir minn var í hópi minnstu manna og stærðarmunur þeirra mikill en allt fór þetta samt vel.

Það var mikið gæfuspor þegar við hjónun fluttum í Borgarsókn vorið 1954 eða fyrir 48 árum. Þó ég hafi fyrir fáum árum flutt úr sókninni lít ég á mig sem sóknarbarn og vona að það sé gagnkvæmt.

Frá sama tíma sungum við hjónin í kirkjukórnum hún meðan henni entist heilsa og líf en ég enn þann dag í dag. Um tíma hef ég hugsað mér að hætta söng í Borgarkirkju en það er eitthvað ósýnilegt afl sem togar þegar að messugerð kemur.

Í Borgarkirkju hef ég átt mínar góðu stundir og erfiðu, gleðistundir þar sem framtíðarsýnin var svo mikilfengleg og björt að hægt hefði verið að hefja sig til flugs. Sorgir þar sem harmurinn var svo þungur að allar dyr til framtíðar virtust lokaðar og svo áleitinn á stundum að ég efaðist um að guð væri góður. En í þeim eldinum sem heitast brennur hreinsast gjallið og sorið frá eðalmálminum.

Þegar við erum stödd á Borg orkar sagan svo sterkt á hugann að við hvert fótmál minnir hún á sig. Þá er dynur aldanna svo sterkur að hann suðar fyrir eyrum og minnir á ,,þyt í laufi á sumarkvöldi hljóðu” eins og Jakob Jóhannesson Smári kemst að orði um annan fornfrægan stað, Þingvelli. Við skynjum fornaldarkappa og kvenhetjur gullaldarinnar ryðjast fram þar sem engum dettur í hug að berast á banaspjótum, slík er virðingin og helgin á þeim stað sem kistu Kveldúlfs bar að landi.

Við teljum okkur sjá Þorstein Egilsson byggja kirkju sína sem talið er að sé fjórða kirkja kristinna manna á Íslandi. Við skynjum þegar hann kemur með lík systursonar síns Kjartans Ólafssonar um langan veg og leggur til hinstu hvílu í vígðri mold staðarins.

Við upplifum í huganum niðurlægingu miðalda þegar áþján og vonleysi skín úr hverjum svip fólks sem kemur úr lélegum bæjarhúsum sem virðast að falli komin og jafnvel helgidómurinn kirkjan á staðnum er álíka á sig komin.

Við sjáum Borgarstað birtast úr móðu aldanna til þeirrar sýnar sem við sjáum í dag. Við heyrum hamarshögg Halldórs Bjarnasonar smiðs þegar hann byggði kirkju 1880 sem enn stendur og er helgidómur okkar, fyrir tilstuðlan hins merka klerks Guðmundar Bjarnasonar. Við skynjum byggingu hins myndarlega timburhús sem séra Einar Friðgeirsson lét byggja 1901-1902 að nokkru leiti úr timbri úr verslunarhúsunum frá Straumfirði á Mýrum.

Við urðum vitni að því þegar séra Leó Júlíusson lagði metnað sinn í að fegra og snyrta umhverfi staðarins og núverandi sóknarprestur séra Þorbjörn Hlynur Árnason heldur við og betrum bætir með alkunnri smekkvísi. Nú hefur kirkjan hlotið sína endurreisn og verið færð í sinn fyrsta búning af Stefáni Ólafssyni smiði og fleiri góðum mönnum fyrir tilverknað og áhuga sóknarprestsins.

Alltaf er verið að fegra og bæta og vonandi heldur það áfram um ókomna tíð eftir þörfum og kröfum tímans. Og enn heldur sagan áfram að gerast og verður skráð af eftirkomendum okkar.

Þessar hugrenningar mínar hafa orðið lengri en ég ætlaði í fyrstu en samt langar mig að endingu að segja þetta:

Það gerðist við hátíðarmessu á Borg á nýársdag árið 2000 að ég fékk áminningu og viðvörun þess efnis að ekki mundi allt vera í lagi með heilsu mína. Seinna á árinu greindist ég með sjúkdóm sem tókst að bæja frá um miðjan desember sama ár. Þess vegna auðnaðist mér að hlýða hér á hátíðarmessu á helgri jólanótt 2000. Þá draup ég sannarlega höfði í þakklátri bæn, og þökk til þess fólks sem tókst með handlægni sinni og hæfileikum og háþróuðum læknavísindum nútímans að bjarga mér úr klóm veikinda. Og á þeirri heilögu nótt fékk ég meiri og dýpri skilning á því að Guð er góður og lífið gjafmilt og gott.

Borg á Mýrum og Borgarkirkja, ég þakka fyrir mig.